1991 yılı sonunda tarih sahnesine çıkan Orta Asya cumhuriyetleri, bağımsızlıklarını kalıcılaştırmak, deyim yerindeyse “ulus inşasının” temellerini sağlam atmak için tarihe baktıklarında Mustafa Kemal’in deneyimini gördüler.

Türkmenistan Devlet Başkanı, ülkesiyle bütünleşebilmek için kendisine şöyle bir yeni soyad düşündü:

             Atatürkmen !..

            Ama önce Türkiye’ye danışmak, uygunluğunu tartışmak gerekiyordu.

             Bunun çok şık olmayacağı düşünüldü ve aynı düşünce temelinde “Türkmenbaşı” soyadı yaşama geçti !

             Azerbaycan, içinde bulunduğu coğrafi sosyal yapıyı dikkate alarak

             “Örnek alınacak lider kim olur” sorusuna yanıt bulmakta gecikmedi:

             Atatürk...

             Bakû’da bir süre baş başa sohbet ettiğim Ebulfez Elçibey,

             O güzelim Azeri Türkçesiyle şöyle demişti:

             “Mustafa Kemal’i az tebrik ettik ! ”

             Türkiye Türkçesiyle anlatmak gerekirse Elçibey,

             Atatürk’ü daha fazla örnek almaları gerektiğini söylüyordu.

             20. yüzyıl boyunca bağımsızlık savaşı veren ülkelerin Atatürk’ü örnek almasının ardından yüzyılın sonundaki değişimde de yine Atatürk’ün “bağımsız ülke kuruculuğu” güncelliğini koruyordu.  21. yüzyıldaki küresel değişimde Türkiye’nin Ortadoğu coğrafyasına “örnek ülke” olabileceği çok konuşuldu. Yeni başkan Obama o politikaları ne ölçüde sürdürecek henüz net değil ama, Türkiye’nin nasıl bir örnek olabileceğini en iyi anlatan kişilerden biri olarak Andrew Mango’nun 2004 yılındaki şu değerlendirmesini anımsatalım:

             “Türkiye’nin geçirdiği deneyimlerden Genişletilmiş Ortadoğu ve Kuzey Afrika Projesi kapsamındaki ülkeler büyük ölçüde faydalanabilir. Ama bugünkü Türkiye’yi değil, 1930’ların Türkiyesi’ni örnek almalılar. Bugünkü Türkiye’nin bu hale nasıl geldiğini incelemek suretiyle kendilerini düzeltebilirler.”  1930’ların Atatürk Türkiyesi dünyada nasıl algılanıyordu ? Yıl 1934, Çanakkale Savaşları’nın yıldönümü nedeniyle Anzakların düzenlediği törene Atatürk şu mesajı gönderiyor:

             “Bu memleketin toprakları üzerinde kanlarını döken kahramanlar !

            Burada dost bir vatanın toprağındasınız. Huzur ve sükûn içinde uyuyunuz. Sizler, Mehmetçiklerle yan yana, koyun koyunasınız. Uzak diyarlardan evlatlarını harbe gönderen analar! Gözyaşlarınızı dindiriniz. Evlatlarınız, bizim bağrımızdadır... Onlar bu toprakta canlarını verdikten sonra, artık bizim evlatlarımız olmuşlardır.”

             Atatürk’ün yukarıdaki mesajı Avustralya’da hâlâ bütün canlılığıyla yaşıyor. Geçen yılki Sydney gezimde bunu yerinde gördüm. Mesajı İngilizceye çevirip kimi Anzak anıtlarına kazımışlar. Avustralyalılar, Atatürk’ün sözlerinden öylesine etkilenmişler ki, sadece kendi yurttaşlarının üye olduğu gaziler derneğine Türkleri de almışlar! Bunu, kimi üye Türklerden dinledim...

             Bugün 10 Kasım... Atatürk’ün kendi deyişiyle bedeninin aramızdan ayrılışının 70. yıldönümü...

             Yazı aramızda, 80 kadar ülke dolaştım. Güney Afrika Cumhuriyeti’nden Nikaragua’ya, Çin’den Şili’ye pek çoğunda Atatürk’le karşılaştım. Okuduklarım bir yana gördüklerim, Atatürk’ün, değerlerini, kişiliğini 21. yüzyıla taşımayı başarmış, küresel bir lider olduğunu ortaya koyuyordu.  Anıtkabir’in her önemli günde “Atatürk’le buluşma yeri” olması, Mustafa Kemal’in sadece küresel yapıda değil halkın gönlündeki yerini de en güçlü biçimde koruduğunu gösteriyor.

             Dün yine dolup dolup boşaldığını görünce Anıtkabir’e küçük bir ekleme yapmadan edemedim:

             Yanıtkabir !

Mustafa BALBAY